ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΥΓΕΙΑ – Η ΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Όλοι σχεδόν οι ανεπτυγμένοι σε εισαγωγικά λαοί σχεδιάζουν το “αύριο” μέσα από το περιβάλλον, τον πολιτισμό, την εκπαίδευση, την ισότητα των φύλων, τη μείωση της παιδικής θνησιμότητας και τη μείωση της φτώχειας.

Το ίδιο σκεπτικό θα μπορούσε να σκεφθεί κανείς όταν σχεδιαζόταν η κατασκευή εργοστασίων στη Λάρυμνα, στην Αντίκυρα, στη Δραπετσώνα, στην Ελευσίνα, στον Ασπρόπυργο, στους Αγίους Αποστόλους, στα Λιόσια, στην Κοζάνη, στην Πτολεμαΐδα, στο Αμύνταιο και αύριο στο Γραμματικό και στην Κερατέα. Η ίδια πρακτική εφαρμόζεται ακόμη και σήμερα σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου. Δεν είμαι αντίθετος στην ανάπτυξη. Απαιτώ όμως μία αναπτυξιακή λογική που έχει ως κέντρο βάρους τον άνθρωπο και την αξία της ζωής του.

Πως μπορώ να δεχτώ την ταμπέλα του ανεπτυγμένου, όταν σήμερα στο 2008, 2,6 δισεκατομμύρια άνθρωποι – 980 εκατομμύρια παιδιά – δεν διαθέτουν πρόσβαση σε κατάλληλες εγκαταστάσεις υγιεινής;

Είναι τυχαίο πως στις Βρυξέλλες την 21^η Νοεμβρίου 2007 o ΟΗΕ κήρυξε την έναρξη του Διεθνούς Έτους Υγιεινής;

Όχι αγαπητοί αναγνώστες διότι 2,6 δισεκατομμυρίων ανθρώπων δεν διαθέτουν πρόσβαση σε κατάλληλες εγκαταστάσεις υγιεινής. Διότι κάθε χρόνο το ακατάλληλο νερό, η έλλειψη εγκαταστάσεων αποχέτευσης και υγιεινής συντελούν στο θάνατο 1,5 εκατομμυρίων παιδιών.

Διότι αν συνεχιστεί η σημερινή τάση, το 2015 θα υπάρξουν 2,4 δισεκατομμύρια άνθρωποι χωρίς βασικές εγκαταστάσεις υγιεινής, με τα παιδιά να εξακολουθούν να πληρώνουν το τίμημα: Θάνατοι, απομάκρυνση από το σχολείο, ασθένειες, υποσιτισμός και φτώχεια. Η έλλειψη εγκαταστάσεων υγιεινής εκθέτει τις γυναίκες και τα κορίτσια στη βία, αφού αναγκάζονται να βγουν έξω από τα σπίτια τους μετά τη δύση του ηλίου και μάλιστα σε απομονωμένες περιοχές. Η υγιεινή ενισχύει την αξιοπρέπεια, την ιδιωτικότητα και την ασφάλεια, ειδικότερα για τις γυναίκες και τα κορίτσια. Τα σχολεία με αξιοπρεπείς εγκαταστάσεις υγιεινής βοηθούν τα παιδιά και ιδιαίτερα τα κορίτσια που φτάνουν στην εφηβεία να παραμείνουν στο εκπαιδευτικό σύστημα.

Η κοινή λογική αποδέχεται τον ισχυρισμό πως οι βελτιωμένες εγκαταστάσεις υγιεινής θα μπορούσαν να μειώσουν τους θανάτους των μικρών παιδιών που συνδέονται με τη διάρροια, σε ποσοστό μεγαλύτερο του 30 τοις εκατό.

Αν σ’ αυτό προσθέσουμε την προώθηση της υγιεινής, όπως η διδασκαλία του σωστού πλυσίματος των χεριών, το ποσοστό των θανάτων θα μπορούσε να μειωθεί κατά δύο τρίτα. Θα συνέβαλε επίσης στην επιτάχυνση της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης στις χώρες όπου οι ανεπαρκείς εγκαταστάσεις υγιεινής αποτελούν μέγιστο παράγοντα απώλειας εργασίας και εκπαιδευτικών ωρών εξαιτίας των ασθενειών.

Με μία δεκάδα δισεκατομμυρίων δολαρίων μειώνεται στο μισό το ποσοστό των ανθρώπων που δε διαθέτουν πρόσβαση σε βασικές εγκαταστάσεις υγιεινής. Αναφέρω αβασάνιστα μια δεκάδα δισεκατομμυρίων δολαρίων με τη σύγκριση πως το ποσοστό αυτό είναι μικρότερο από το ένα τοις εκατό των παγκόσμιων στρατιωτικών δαπανών του 2005. Είναι επίσης το ένα τρίτο της εκτιμώμενης παγκόσμιας δαπάνης σε εμφιαλωμένο νερό, ή περίπου όσα ξοδεύουν ετησίως οι Ευρωπαίοι πολίτες σε παγωτά.

Οι συγκρίσεις είναι αναπόφευκτες και οφείλουμε να τις αποδεχτούμε. Διαβάζοντας τα στοιχεία ένοιωσα κι εγώ μπουνιά στο στομάχι. Θεωρώ επίτευγμα για τον μέσο έλληνα να διαθέτει δεύτερο μπάνιο στο σπίτι του. Ακόμη και πρόσθετο W.C. Yπάρχουν βέβαια και οι σάουνες και τα jacuzzi, τα χρυσά πόμολα και οι γρανιτένιες επενδύσεις. Αυτά τα τελευταία τα αφήνω στην κρίση σας. Σχολιάζω και προτείνω να αφιερώσουμε κι εμείς τη νέα χρονιά, το 2008 στην παγκόσμια υγιεινή.

Μια απλή και ανέξοδη αφιέρωση. Αν γίνει προβληματισμός και σκέψη ακόμα καλύτερα για όλους.

Φυτεμένα δώματα – Οροφόκηποι. Ένας έμμεσος τρόπος για την επαναφορά της βλάστησης στο δομημένο περιβάλλον

Aς υποθέσουμε πως επιστρέφουμε από το κέντρο της Αθήνας και επιλέγουμε να κινηθούμε στον άξονα Λεωφ. Μεσογείων ή Λεωφ. Κηφισίας, με κατεύθυνση βορειοανατολικά.Δεύτερη υπόθεση είναι πως βρισκόμαστε σε καλοκαιρινή περίοδο όπου η εξωτερική θερμοκρασία έχει ξεπεράσει τους 30 βαθμούς Κελσίου.Μόλις ο ταξιδευτής περάσει τη Λεωφ. Κατεχάκη αισθάνεται αμέσως δροσερό αεράκι και παύει σιγά αλλά σταθερά η αποπνικτική ατμόσφαιρα. Γιατί συμβαίνουν όλα αυτά;Περιβαλλοντικά προβλήματα συσχετιζόμενα σε αστικές περιοχές που παράγουν μεγάλα ποσά και πολλά είδη αποβλήτων είναι μερικά από τα πρόσφατα ερευνηθέντα θέματα. Στις μεγάλες πόλεις, που είναι ενεργειακά απαιτητικές μονάδες, ένας φαύλος κύκλος εγκαθίσταται επειδή τα θερμικά απόβλητα από τις κλιματιστικές μονάδες που χρησιμοποιούνται για να ψύξουν τα κτίρια ανεβάζουν τη θερμοκρασία της πόλης, η οποία τότε απαιτεί μεγαλύτερα ψυκτικά φορτία για τα κτίρια. Δυστυχώς, η σχεδόν παγκόσμια τάση στην κατασκευή των κτιρίων είναι να μην υπάρχει πρόβλεψη φυτεμένου δώματος. Βασισμένη στη συγκέντρωση του πληθυσμού στις μεγάλες πόλεις, η συνήθης πρακτική για τις νεοδημιουργούμενες περιοχές οδηγεί σε μια χαρακτηριστική μείωση του πρασίνου, δημιουργία ισχυρών ηλιακών αντανακλάσεων, μείωση του παραγόμενου οξυγόνου και κατανάλωση διοξειδίου του άνθρακα. Κύριο χαρακτηριστικό των παραπάνω είναι η δημιουργία ενός ασφυκτικού κλίματος στις μεγάλες πόλεις, κυρίως το καλοκαίρι, με την αύξηση της θερμοκρασίας και την εμφάνιση του φαινομένου του θερμοκηπίου.Είναι γενικά γνωστό ότι με την εξάτμιση (evapotranspiration) μεγάλες ποσότητες ηλιακής ακτινοβολίας μπορούν να μετατραπούν σε λανθάνον φορτίο, το οποίο εμποδίζει την αύξηση της θερμοκρασίας. Ένας τρόπος για να αυξηθεί η εξατμιζόμενη επιφανειακή περιοχή των μεγάλων πόλεων είναι να καλυφθούν οι οροφές των κτιρίων με καλλιεργήσιμο πράσινο. Η πράσινη κάλυψη πάνω από ένα κτίριο έχει ψυκτικό αποτέλεσμα στα περίχωρα και επίσης μειώνει το ψυκτικό φορτίο για το εσωτερικό των κτιρίων. Υπάρχουν επιστημονικές μελέτες που ερευνούν τη θερμική συμπεριφορά του τελευταίου ορόφου ενός κτιρίου, εξαιτίας της κάλυψής του με φυτεμένο πράσινο, με σκοπό να εκτιμηθεί η επίδραση ενός φυτεμένου δώματος.Η εφαρμογή της ιδέας του φυτεμένου δώματος σε ευρεία κλίμακα, εξυπηρετεί τη βελτίωση της αποπνικτικής ατμόσφαιρας, λειτουργώντας ως βάση για τη μείωση του διοξειδίου του άνθρακα με αντίστοιχη παραγωγή οξυγόνου. Παράλληλα, εξαιτίας της ενεργειακής απορρόφησης με την παραπάνω διαδικασία και τη δημιουργία υδρατμών, μειώνεται κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού η θερμοκρασία στην περιοχή της φύτευσης. Η διαρκής ηλιακή ακτινοβολία και η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας περιβάλλοντος είναι οι κύριες αιτίες της μεγάλης ζήτησης για ψυκτικά φορτία κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, αφού παρουσιάζεται έντονη διείσδυση από την οροφή των κτιρίων.Σε αντίθεση, η δημιουργία πράσινων οροφών επηρεάζει σημαντικά τη μείωση των φορτίων αυτών και κυρίως τις ώρες αιχμής, με αποτέλεσμα η εξοικονόμηση να φτάσει στο 30-35% των φορτίων της οροφής του τελευταίου ορόφου.Μετά την παραμετρική μελέτη βγαίνει το συμπέρασμα ότι, πέρα από αισθητική, περιβαλλοντική και οποιαδήποτε άλλη θετική επίδραση, η τοποθέτηση φυτεμένου δώματος είναι επίσης σημαντική λόγω της εξοικονόμησης ενέργειας, που οφείλεται κυρίως στη μείωση των καλοκαιρινών περιβαλλοντικών φορτίων.Η εξοικονόμηση ενέργειας προσδιορίζεται περίπου στο 30-35% των φορτίων της οροφής και κατά ένα μέσο ποσοστό 20-25% των φορτίων του εδάφους.

Kαθώς η βλάστηση αποτελεί σημαντικό μέσο για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των μεγάλων αστικών κέντρων, η επαναπροσέγγιση της φύσης αναδεικνύεται πλέον σε ανάγκη για τους κατοίκους τους. Tα φυτεμένα δώματα αποτελούν έναν έμμεσο τρόπο για την επίτευξη αυτού του σκοπού. Aν μέχρι πριν από μερικά χρόνια η κατασκευή ενός φυτεμένου δώματος αποτελούσε πολυτέλεια και ίσως επίδειξη πλούτου, σήμερα αρχίζει να αναδεικνύεται σε ένα βασικό στοιχείο που μπορεί να συμβάλλει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής στις μεγάλες πόλεις. Oι ακάλυπτοι χώροι έχουν περιοριστεί στο ελάχιστο και το φυσικό περιβάλλον έχει σχεδόν εκδιωχθεί, με αποτέλεσμα οι σύγχρονες μεγαλουπόλεις να μη συμβαδίζουν με κανένα οικοσύστημα και να ασφυκτιούν από την έλλειψη πράσινου. Σήμερα το πράσινο στα δώματα των ελληνικών κτιρίων είναι η εξαίρεση. Mε σχετικά μικρή έως ασήμαντη επιβάρυνση στο συνολικό προϋπολογισμό ενός κτιρίου το φυτεμένο δώμα μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη, πολύ μεγαλύτερα του κόστους του. H συμβολή του δεν περιορίζεται μόνο στην ευχάριστη αίσθηση της παρουσίας ενός φυσικού περιβάλλοντος, αλλά και στη βελτίωση του κλίματος της πόλης, στον εμπλουτισμό του αέρα με οξυγόνο και τη μείωση του διοξειδίου του άνθρακα, στη θερμική προστασία και στο δροσισμό της κατοικίας, καθώς και στην προστασία της από την έντονη καλοκαιρινή ηλιακή ακτινοβολία και την υπερθέρμανση.

Η ιστορία των Ταρατσόκηπων

Ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ ΙΙ (600-562 π.Χ.) κατασκεύασε τους κρεμαστούς κήπους της Βαβυλώνας. Οι κήποι αυτοί θεωρήθηκαν ένα από τα Επτά Θαύματα του αρχαίου κόσμου. Σύμφωνα με τους ιστορικούς, λέγεται ότι κάλυπταν μια έκταση 1-1,5 εκταρίου (μετατροπή σε στέμματα) κτισμένοι σε αναβαθμίδες, οι οποίες είχαν 3,5 μ. πλάτος και 5 μ. ύψος και αποτελούσαν μια κυρτή κατασκευή (καμάρα) μεγαλύτερη από 20 μ. ύψος. Η ταράτσα, που είναι το βασικό στοιχείο όλων των σπιτιών σε χώρες με χαμηλή βροχόπτωση και ήπιους χειμώνες, ήταν πιθανόν πάντοτε η αποθήκη για φυτά σε γλάστρες. Αυτό είχε τη μορφή πυραμίδας με πατήματα σε ένα κυκλικό σχέδιο κατασκευασμένο με λευκό μάρμαρο και είχε πέντε ταράτσες φυτεμένες με δέντρα. Στην κορυφή του είχε ένα χάλκινο άγαλμα του αυτοκράτορα. Έχει καταγραφεί ότι και ο Ιουστινιανός είχε εξώστες με φυτά περί το 500 μ.Χ. Η Αναγέννηση έφερε ένα ανανεωμένο ενδιαφέρον για τους οροφόκηπους, το οποίο επηρεάστηκε ίσως από την αναζωογόνηση του κλασικού πολιτισμού και της μόδας για την εισαγωγή φυτών. Περί το 1400 ο Cosimo de Medici έκτισε έναν οροφόκηπο στη βίλα του κοντά στη Φλωρεντία της Ιταλίας. Η μόδα επεκτάθηκε βόρεια. Στη Γερμανία ο Καρδινάλιος Johann van Lamberg (1689-1712) κατασκεύασε οροφόκηπους στην κατοικία του. Οι δημιουργίες παρέμειναν αργές μέχρι το 19ο αιώνα όταν ο Carl Rabbitz (1825-91), ένας εξέχων κατασκευαστής, παρουσίασε στο Παρίσι, στην Παγκόσμια Έκθεση του 1867, ένα μοντέλο του οροφόκηπου που είχε στο σπίτι του στο Βερολίνο. Εδώ για πρώτη φορά παρουσιάζεται ένας οροφόκηπος σε αστικό σπίτι της βόρειας Ευρώπης, σε μια περιοχή με κρύους χειμώνες και υψηλή βροχόπτωση. Η επίπεδη οροφή ήταν στεγανή στο νερό χάρη σε πατέντα του Rabbitz με βουλκανισμένη άσφαλτο. Στη Γερμανία περί το 1890 οι αγροικίες καλύπτονταν για λόγους πυροπροστασίας με μια στρώση φυτοχώματος πάνω στην οποία φύτρωναν διάφορα φυτά.Στην Ελλάδα σήμερα κατασκευάζονται σπίτια και ιδιαίτερα κτίρια με οροφόκηπους για διάφορους λόγους. Παραμένει μικρό το ποσοστό σε σχέση με την τυποποιημένη κατασκευή κτιρίων και σπιτιών.Ευχή μας είναι αυτό το μικρό ποσοστό των οροφόκηπων να γίνει μεγάλο, τεράστιο πράσινο…

ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ: ΟΥΤΟΠΙΑ Ή ΑΝΑΓΚΗ;

Για να απαντηθεί το ερώτημα, θα πρέπει να δοθούν και αντίστοιχα στοιχεία. Στη συνέχεια του κειμένου καταθέτουμε έννοιες από την ελληνική και ξένη βιβλιογραφία, ώστε ο αναγνώστης να γνωρίσει, να κρίνει, να συγκρίνει και, φυσικά, να πάρει θέση ή να μείνει απλώς παρατηρητής.
Κοινωνία των Πολιτών είναι το σύνολο των συνειδητοποιημένων πολιτών που έχουν αρνηθεί να εκχωρούν την πολιτική τους εκπροσώπηση σε κομματικούς ή άλλους παράγοντες, αναλαμβάνοντας οι ίδιοι πρωτοβουλίες και δράσεις εθελοντικού χαρακτήρα (δίχως τη συμμετοχή του κέρδους). Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα είναι η εθελοντική δραστηριοποίηση σε αποστολές ωφέλιμες για την κοινωνία και την ποιότητα ζωής των πολιτών.
Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις είναι οι οργανώσεις, οι σύλλογοι, τα σωματεία που έχουν στο ιδρυτικό τους καταστατικό σαφείς και ξεκάθαρες θέσεις για τη λειτουργία τους έξω από τα κόμματα, το κράτος και την αγορά.
Γεωγραφικό πεδίο δράσης οφείλει να είναι οποιαδήποτε γεωγραφική περιοχή εντός ή εκτός συνόρων και όπου το ανθρωπογενές ή το φυσικό περιβάλλον υποφέρει ή δοκιμάζεται.
(Ανθρωπιστικές αποστολές, μεγάλα διεθνή συλλαλητήρια και διαμαρτυρίες για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.)
Είναι επαρκής ο έλεγχος για την οικονομική διαχείριση των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων;
Η επάρκεια και η αποτελεσματικότητα του ελέγχου είναι συνδυασμός της δραστηριότητας και της κοινωνικής και οικονομικής διαφάνειας των μελών κάθε φορέα, αφού όλοι έχουμε ονοματεπώνυμο και κοινωνική δράση.
Αφού υπάρχει συντεταγμένη πολιτεία γιατί υπάρχει η αναγκαιότητα ύπαρξης Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων;
Σε αυτό το κρίσιμο ερώτημα θα προσπαθήσω να καταθέσω προσωπική εμπειρία και γνώση με τη δεκαετή και πλέον επαφή και προβληματισμό με τον εθελοντισμό και την Κοινωνία των Πολιτών.
Τουλάχιστον στην ευρωπαϊκή πραγματικότητα υπάρχει συντεταγμένη πολιτεία βάσει του συντάγματος και της ισχύουσας νομοθεσίας κάθε κράτους. Δανείζομαι το φαινόμενο των κλιματικών αλλαγών και τις καταστροφικές επιπτώσεις και ας το πάρουμε ως παράδειγμα για να αναδειχθεί ή ανάγκη ή όχι της δράσης για την Κοινωνία των Πολιτών.
Η εποχή που ζούμε έχει ιστορικά πρωτοφανή χαρακτηριστικά. Το μέγεθος της παραγωγής και της κατανάλωσης ενέργειας και φυσικών πόρων, ακόμη και μη ανανεώσιμων, οδηγεί τον πλανήτη μας –μοναδικό για την ικανότητά του να στηρίζει τη ζωή- στην υπερθέρμανση, με καταστροφικές επιπτώσεις τόσο στον ανθρώπινο πολιτισμό, όσο και στα υπόλοιπα ζωντανά είδη. Αιτία για την παραπάνω ζοφερή προοπτική είναι η άπληστη χρήση ενέργειας προερχόμενης από καύση ορυκτών καυσίμων (πετρέλαιο, άνθρακας, φυσικό αέριο). Το τι σημαίνει αυτό το καταλαβαίνουμε όλοι βλέποντας ακραία καιρικά φαινόμενα, μακρές περιόδους ξηρασίας, καύσωνες και από την άλλη μεριά πλημμύρες χωρίς προηγούμενο. Το επίσημο φετινό πόρισμα της Διακυβερνητικής Επιτροπής του ΟΗΕ για τις Κλιματικές Αλλαγές (IPCC) αναφέρει ότι αν οι σημερινές τάσεις δεν ανακοπούν αναμένονται:
Αύξηση της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη από 1,1 έως 6,4 βαθμούς Κελσίου έως το 2100.
Άνοδος της στάθμης των ωκεανών έως το τέλος του αιώνα κατά 18 έως 59 εκατοστά. Ένταση της δραστηριότητας των τροπικών κυκλώνων και τυφώνων, με πιθανότητα 66%.
Το δεύτερο μισό του 21ου αιώνα το κάλυμμα επιπλέοντος πάγου θα εξαφανίζεται το καλοκαίρι από την Αρκτική. Ξηρασίες αναμένονται με αυξημένη συχνότητα σε όλο τον πλανήτη.
Στην εύκρατη ζώνη και ειδικότερα στη μεσογειακή λεκάνη, όπου ανήκει και η χώρα μας, ενισχύεται δραματικά η πιθανότητα ερημοποίησης, κάτι που για τη νότια Ελλάδα θα σημάνει ότι καλλιεργήσιμα ή δασικά εδάφη θα μετατραπούν σε ξηρές πετρώδεις εκτάσεις με αραιή βλάστηση.
Ας καταγράψουμε την ελληνική πραγματικότητα
Οι επιδόσεις μας, κατά την καταγραφή του WWF Ελλάδας, σχετικά με την κλιματική αλλαγή είναι σχεδόν απογοητευτικές και τα στοιχεία είναι αδιαμφισβήτητα:
Κίνητρα για την εξοικονόμηση ενέργειας και την εισαγωγή Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) στον οικιακό τομέα δεν έχουν εφαρμοστεί.
Καταλαμβάνουμε την 41η θέση επί συνόλου 53 χωρών αναφορικά με τα μέτρα που έχουμε λάβει για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Βρισκόμαστε πολύ πίσω.
Αντί όμως της λήψης μέτρων για μετρίαση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, μαθαίνουμε ότι προγραμματίζεται η κατασκευή νέων μονάδων ηλεκτρισμού από λιθάνθρακα και λιγνίτη!
Υποχρέωση της Κοινωνίας των Πολιτών είναι:
• Καθένας από εμάς να λάβει απλά μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας στο σπίτι του και το χώρο εργασίας του
• Να πιέσουμε αποτελεσματικά το πολιτικό σύστημα, ώστε να πετύχουμε ριζική μεταβολή του ενεργειακού προτύπου ΤΩΡΑ!

Να απαιτήσουμε:
• Εγκατάλειψη κάθε σχεδίου για νέες ανθρακικές μονάδες
• Εθνικό σχέδιο εξοικονόμησης ενέργειας εξειδικευμένο ανά τομέα (δόμηση, βιομηχανία, κατοικίες, μεταφορές)
• Ταχεία ψήφιση ενός αποτελεσματικού χωροταξικού σχεδίου για τις ΑΠΕ
• Βιώσιμη διαχείριση των στερεών αποβλήτων στην κατεύθυνση εξοικονόμησης ενέργειας μέσω επανάχρησης, ανακύκλωσης και κομποστοποίησης
• Αλλαγή του καταναλωτικού και διατροφικού μοντέλου με περιορισμό της υπερκατανάλωσης κρέατος, δεδομένου ότι η κτηνοτροφία συμβάλλει σημαντικά με την εκπομπή μεθανίου στο φαινόμενο του θερμοκηπίου
• Πλατιά ενημέρωση του πληθυσμού για την εξοικονόμηση ενέργειας, τις ΑΠΕ, το παγκόσμιο πρόβλημα, ώστε να στηριχθεί και σε ατομικό επίπεδο η αλλαγή ενεργειακής συμπεριφοράς
• Απόρριψη της επικίνδυνης πυρηνικής ενέργειας.

ΕΝΑΣ ΜΟΝΤΕΡΝΟΣ ΕΧΘΡΟΣ – ΑΙΩΡΟΥΜΕΝΑ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ

Θα πρέπει να τους θεωρήσουμε πια ως τους σοβαρότερους μοντέρνους ρύπους. Αναφέρομαι στα αιωρούμενα μικροσωματίδια, την επικίνδυνη παρουσία των οποίων είχαν επισημάνει στις αρχές του 2002 οι ημερήσιες εφημερίδες, προκαλώντας αντιδράσεις της τότε ηγεσίας του Υπουργείου Περιβάλλοντος.
Σύμφωνα με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, τα αιωρούμενα μικροσωματίδια είναι ο τοξικότερος αέριος ρύπος που αναπνέουμε και είναι η αιτία για καρκίνους του πνεύμονα, εγκεφαλοπάθειες και βλάβες του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Οι ερευνητές της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας μελέτησαν την επίδραση των μικροσωματιδίων στην ανάπτυξη του εμβρύου και για πρώτη φορά συνέδεσαν τους ρύπους με την ομαλή ανάπτυξη των πνευμόνων προτού καν το παιδί έλθει στη ζωή.
Γιατί αφορούν τα γραφόμενα τον κάτοικο της Αγίας Παρασκευής;
Διότι η πόλης μας, σύμφωνα με τις μετρήσεις του ΥΠΕΧΩΔΕ, έχει καταγράψει πανελλήνιο ρεκόρ αιωρούμενων σωματιδίων PM10 με 109 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα. Για την ακρίβεια των στοιχείων: εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ στις 20 Σεπτεμβρίου 2006 και ημερομηνία μέτρησης ρύπου Τρίτη 19 Σεπτεμβρίου 2006.
Στα στοιχεία της πιο πάνω μέτρησης θα πρέπει να λάβει κανείς υπόψη του πως το όριο συναγερμού είναι τα 50 μικρογραμμάρια.
Τα σωματίδια αυτά βομβαρδίζουν καθημερινά τον ανθρώπινο οργανισμό, σε μικρές ή μεγάλες ποσότητες σε σταθερή εξάρτηση από τις καιρικές συνθήκες.
Η κύρια πηγή αυτών των μοντέρνων ρύπων είναι:

• Τo έδαφος, η γύρη, τα αιωρήματα της θάλασσας, η σκόνη
• Τα πετρελαιοκίνητα οχήματα
• Οι μεγάλες ειδικές βιομηχανίες τσιμέντου, λιγνίτη κ.ά.
• Η κεντρική θέρμανση, οι οικοδομές, τα φθαρμένα ελαστικά, η κακή ποιότητα των οδοστρωμάτων, τα φρένα κ.ά.
• Το κοκτέιλ που δίνει τις υψηλότερες τιμές στα αιωρούμενα σωματίδια είναι η μεγάλη θερμοκρασία και η υγρασία.

Κρατάμε πως το 70% του ρύπου προέρχεται από την κίνηση των οχημάτων.
Οι μοντέρνοι αυτοί ρύποι έχουν μια παγκόσμια παρουσία, όπως αυτή της Ρώμης, του Τορίνου, του Λονδίνου, της Λιντς, της Νέας Υόρκης και του Λος Άντζελες.
Εκτιμάται ότι σχεδόν στα 2/3 των χωρών της δυτικής και βόρειας Ευρώπης η μέση ετήσια τιμή των αιωρούμενων σωματιδίων βρίσκεται στα άνω των 50 μικρογραμμαρίων ανά κυβικό μέτρο.
Για τη σαφή εικόνα του αναγνώστη παραθέτουμε τα σημεία που βρίσκονται οι σταθμοί μέτρησης των αιωρούμενων σωματιδίων: Αγία Παρασκευή, Αριστοτέλους, Γουδί, Θρακομακεδόνες, Λυκόβρυση, Μαρούσι, Πανεπιστημιούπολη, Πειραιάς, Θεσσαλονίκη 94 σταθμοί, Πάτρα 2 σταθμοί, Λάρισα, Βόλο, Ηράκλειο, Κοζάνη, Πτολεμαϊδα. Εκτός Αττικής οι υψηλότερες τιμές καταγράφονται στη Θεσσαλονίκη (Κορδελιό), Πτολεμαϊδα και Λάρισα.
Αγαπητοί αναγνώστες της στήλης, κλείνοντας αυτό το κείμενο, θα ήθελα ίσως για πρώτη φορά και ίσως όχι για τελευταία να κάνω και κάποιες διαπιστώσεις φυσικά όχι ευχάριστες.
Περιμένω χρόνια τώρα με αγωνία κάποιες κινήσεις και ίσως κάποιες ενέργειες αυτών που κυρίως διαχειρίζονται την υγεία μας.
Κατά πρώτον από το Υπουργείο Υγείας και κατά δεύτερον από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και κατ’ επέκταση από τους «Βουλευτάδες», τους Δημάρχους, τους Νομάρχες, τους Περιφερειάρχες και όσους τελούν ως υποψήφιοι από καιρό σε καιρό.
Εάν οι πιο πάνω εκτιμούν πως ο μολυσμένος αέρας που αναπνέουμε όλοι είναι θέμα πρωτεύον, τότε ας πουν μια κουβέντα, ας κάνουν μια πρόταση, ας μας δώσουν μια υπόσχεση έστω, για τον αέρα που αναπνέουμε, άλλως ας πάρουμε όλοι μια βαθιά ανάσα και ας σκεφτούμε..

ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Οι σύγχρονες κοινωνίες καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ενέργειας για θέρμανση, φωτισμό, μεταφορά αγαθών, παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και για τη λειτουργία των βιομηχανικών μονάδων.
Με την πρόοδο της οικονομίας και την αύξηση του βιοτικού επιπέδου αυξάνεται και η ενεργειακή ζήτηση.
Στις μέρες μας το μεγαλύτερο ποσοστό ενέργειας που χρησιμοποιούμε είναι το πετρέλαιο, η βενζίνη και ο άνθρακας. Και τα τρία αυτά είδη πηγών ενέργειας είναι μη ανανεώσιμα, δηλαδή γρήγορα θα εξαντληθούν. Η χρήση αυτής της μορφής ενέργειας δημιουργεί αλυσιδωτή σειρά δημιουργίας περιβαλλοντικών προβλημάτων, με κύριο πρόβλημα αυτό του φαινομένου του θερμοκηπίου.
Από την άλλη πλευρά, οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας μέσω του κύκλου της φύσης ανανεώνονται και θεωρούνται πρακτικά ανεξάντλητες.
Ο ήλιος, ο άνεμος, τα ποτάμια και τα οργανικά υλικά, όπως το ξύλο και τα απορρίμματα οικιακής και γεωργικής προέλευσης, είναι πηγές ενέργειας που η προσφορά τους δεν πρόκειται να εξαντληθεί. Ανήκουν στην κατηγορία που υπάρχουν στη φύση και χρησιμοποιεί ο άνθρωπος από τη στιγμή της παρουσίας του στον πλανήτη.
Με την πρώτη πετρελαϊκή κρίση του 1979 ο άνθρωπος αρχίζει να αναγνωρίζει τα πρώτα πρακτικά προβλήματα στη χρήση των ενεργειακών πόρων. Στρέφεται στην αντιμετώπιση των πρώτων περιβαλλοντικών προβλημάτων της Γης. Στις επόμενες δεκαετίες το οικονομικό κόστος στην ενέργεια γίνεται σημείο αναζήτησης της τεχνολογίας σε ΑΠΕ σε κάθε εγχώρια παραγωγή.
Τα στοιχεία ότι το 95% της ατμοσφαιρικής ρύπανσης οφείλεται στην παραγωγή, το μετασχηματισμό και τη χρήση των συμβατικών καυσίμων (βενζίνη, πετρέλαιο, άνθρακας) αναγκάζει ακόμη και τις πολυεθνικές μονοπωλιακές βιομηχανίες να στραφούν στις ΑΠΕ για καθαρά οικονομικούς λόγους.
Η Ελλάδα διαθέτει αξιόλογο δυναμικό ΑΠΕ που έχουν τη δυνατότητα να προσφέρουν την εναλλακτική λύση κάλυψης των ενεργειακών μας αναγκών.

ΜΟΡΦΕΣ ΑΠΕ

• Αιολική Ενέργεια (η δύναμη του ανέμου που μετατρέπεται σε απολήψιμη μηχανική ή ηλεκτρική ενέργεια)
• Υδροηλεκτρική Ενέργεια (αξιοποίηση της πληθώρας των υδατοπτώσεων)
• Βιομάζα (φωτοσυνθετική δραστηριότητα που μετασχηματίζει την ηλιακή ενέργεια σε σειρά διεργασιών φυτικών οργανισμών)
• Ενεργητικά Ηλιακά Συστήματα (μετατροπή της ηλιακής ακτινοβολίας σε θερμότητα)
• Βιοκλιματικός Σχεδιασμός (αρχιτεκτονικές λύσεις και χρήση κατάλληλων δομικών υλικών για τη μεγιστοποίηση της απευθείας εκμετάλλευσης της ηλιακής ενέργειας για θέρμανση, κλιματισμό και φωτισμό)
• Φωτοβολταϊκά Ηλιακά Συστήματα (μετατροπή της ηλιακής ενέργειας άμεσα σε ηλεκτρική)
• Γεωθερμική Ενέργεια (εκμετάλλευση των επιφανειακών αλλά και υπόγειων θερμών νερών)
• Υδρογόνο (το ποσοστό ότι το 90% του σύμπαντος θα πρέπει να αποτελέσει το καύσιμο για τις επόμενες γενιές).

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΠΕ

• Ανεξάντλητες πηγές ενέργειας και φυσικά η συμβολή τους στην αντίστοιχη μείωση των συμβατικών ενεργειακών πόρων
• Μοναδική απάντηση στη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και των υπόλοιπων αερίων του θερμοκηπίου
• Αποτελούν εγχώριες πηγές ενέργειες και διασφαλίζουν την οικονομική ανεξαρτησία κάθε χώρας
• Έχουν συνήθως χαμηλό κόστος λειτουργίας ανεξάρτητα από τις παγκόσμιες διακυμάνσεις σε οικονομικό επίπεδο
• Η δημιουργία σημαντικών νέων θέσεων εργασίας.

ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ – ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ – ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. ΓΙΑΤΙ;

Μεγάλες λέξεις και βαρύγδουπες κυκλοφορούν τα τελευταία χρόνια. Eυρωπαϊκές πόλεις αλλά και δημόσιοι φορείς κάνουν φιλότιμες προσπάθειες για να πείσουν την κοινωνία των απλών πολιτών για το κλείσιμο των ανεξέλεγκτων χωματερών για την προστασία των υπόγειων υδάτων, τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, την εξοικονόμηση της σπαταλούμενης ενέργειας, τη σωστή διαχείριση των απορριμμάτων.
Πώς όμως μπορούν να πραγματοποιηθούν όλα αυτά;
Απλή είναι η συνταγή. Οι εντεταλμένοι φορείς σχεδιάζουν, ευαισθητοποιούν και φυσικά ενημερώνουν τους πολίτες. Στη συνέχεια οι φορείς υλοποιούν δράσεις μόνο με τη συμβολή των πολιτών. Αν αγαπητοί αναγνώστες δεν αντιληφθούμε εμείς οι απλοί πολίτες και δεν πάρουμε στα χέρια μας αυτά που μας αφορούν, τότε κανένα σχέδιο και καμιά δράση δεν πρόκειται να πετύχει.
Με λίγα λόγια το περιβάλλον και η προστασία του να γίνει υπόθεση ΟΛΩΝ.
Βρήκα στοιχεία που δίνουν με απλά παραδείγματα τη σχέση αλουμινίου, γυαλιού, πλαστικού, χαρτιού με αυτό που λέμε περιβαλλοντικό ισοζύγιο και επιθυμώ να τα μοιραστώ μαζί σας.
Ας διαβάσουμε μαζί το περιβαλλοντικό ‘’κόστος’’ για καθένα από τα υλικά καθημερινής χρήσης μας.

Ένα κουτάκι αλουμινίου «καίει» 0,1 λίτρο πετρέλαιο
Γι’ αυτό το ταπεινό κουτάκι, που ζυγίζει 15 γραμμάρια, χρειάστηκε βωξίτης βάρους 60 γραμμαρίων. Τα κοιτάσματα βωξίτη δεν είναι ανεξάντλητα. Μεγάλες ποσότητες από το υλικό αυτό βρίσκονται στα τροπικά δάση. Η εξόρυξή τους σημαίνει αποψίλωση των πνευμόνων της Γης ή σκάψιμο των βουνών. Επιπλέον, για να παραχθεί το ένα κουτάκι, ξοδεύτηκε ενέργεια ικανή να λειτουργήσει μια τηλεόραση για τρεις ώρες. Όλοι αυτοί οι πολύτιμοι φυσικοί πόροι πάνε χαμένοι εάν το κουτάκι πέσει στα κοινά σκουπίδια, όπου θα μείνει για πολλά χρόνια πριν διαλυθεί. Αντίθετα, η ανακύκλωσή του έχει πολλά οφέλη. Για να παραχθεί ένα ολοκαίνουργιο κουτάκι από ανακύκλωση απαιτείται μόλις το 5% της ενέργειας της κανονικής παραγωγής. Αποφεύγουμε έτσι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα σχεδόν ίσες με το βάρος του. Για κάθε τόνο ανακυκλώσιμου αλουμινίου κερδίζουμε 4 τόνους βωξίτη, 37 βαρέλια πετρέλαιο, 500 κιλά σόδα και 100 κιλά ασβεστόλιθο. Και όλα αυτά σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, αφού χρειάζονται μόλις 90 μέρες για να εμφανισθεί πάλι στα ράφια.

Ένα γυάλινο μπουκάλι θα… φώτιζε ένα δωμάτιο για 8 ώρες
Κατασκευάζεται από άμμο (που μας δίνει πυρίτιο), ανθρακικό νάτριο και ασβεστόλιθο. Τα τρία αυτά υλικά συγχωνεύονται σε υψηλές θερμοκρασίες και γι’ αυτό απαιτείται σημαντική ενέργεια. Υπολογίζεται ότι για την κατασκευή ενός μπουκαλιού καταναλώνεται ενέργεια ίση με αυτή που καίει ένας λαμπτήρας 100 Watt σε οκτώ ώρες. Γιατί να πετάμε στα σκουπίδια αυτόν τον πλούτο όταν η ανακύκλωση ενός γυάλινου μπουκαλιού μας δίνει το ίδιο προϊόν με 50% λιγότερη ενέργεια; Πόσο μάλλον, όταν υπολογίζεται ότι με την ανακύκλωση αποσοβούμε εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα ίσες με το ένα τρίτο του βάρους του μπουκαλιού.

Μια μπαταρία μολύνει 400 κυβικά μέτρα νερού
100 εκατομμύρια μπαταρίες οικιακής χρήσης πωλούνται κάθε χρόνο στην Ελλάδα. Μεγάλο ποσοστό από τις μπαταρίες αυτού του τύπου (έως και 20%) περιέχουν υδράργυρο, υλικό που προκαλεί νευρολογικές διαταραχές, θάνατο και τύφλωση. Αν και μικροσκοπικές, οι μπαταρίες μπορεί να προκαλέσουν ανυπολόγιστη καταστροφή, εάν πεταχτούν ανεξέλεγκτα, καθώς περιέχουν το εξαιρετικά επικίνδυνο κάδμιο (συνδέεται με καρκινογένεση, πνευμονοπάθειες, νεφρικές βλάβες κ.λ.π.) και σειρά ακόμα τοξικών ουσιών. Σκεφτείτε ότι μια μπαταρία είναι αρκετή για να μολύνει ένα κυβικό μέτρο χώμα και 400 κυβικά μέτρα νερού!
Αν και η ανακύκλωση ,μπαταριών δεν αποδίδει άμεσα οικονομικά, μας προστατεύει από τέτοιος κινδύνους.

5 πλαστικά μπουκάλια = 1 μπουφάν!
Εκτός από το ότι αυξάνουν τον όγκο των σκουπιδιών εάν δεν «τσαλακωθούν» (έχει υπολογιστεί ότι ο όγκος που καταλαμβάνει καθένα είναι 2,5 φορές το βάρος τους) θα χρειαστεί να περάσουν 400 – 500 χρόνια πριν αρχίσουν να αποσυντίθενται.
Αντίθετα, ανακυκλώνοντας μισό κιλό ΡΕΤ πλαστικά μπουκάλια, εξοικονομεί κανείς ενέργεια αντίστοιχη με 12.000 ΒΤU. Η διαδικασία για την ανακύκλωσή τους είναι η εξής! Χωρίζονται ανά είδος ( PET, PVC, PP), πλένονται και κομματιάζονται. Από τις νιφάδες κατασκευάζονται διάφορα προϊόντα: από νέα πλαστικά μπουκάλια έως ύφασμα, επένδυση μαξιλαριών και μπουφάν. Έχει υπολογιστεί ότι πέντε πλαστικά μπουκάλια είναι αρκετά για την επένδυση ενός μπουφάν, 25 για ένα φλις παλτό ή 26 μπουκάλια για να φτιαχτεί ένα κοστούμι από πολυεστέρα.

Πάνα μιας χρήσης: 15 δέντρα ανά παιδί
Μπορεί να είναι πρακτική αλλά με πολύ υψηλό κόστος. Και δεν μιλάμε μόνο για το οικονομικό κόστος (που μπορεί να ξεπεράσει τα 2.000 ευρώ για κάθε παιδί), αλλά για το περιβαλλοντικό. Έχει υπολογισθεί ότι για κάθε παιδί χρειάζονται πάνω από 5.000 πάνες μιας χρήσης, ποσότητα που απαιτεί τη θυσία 15 δέντρων! Ένα εκατομμύριο δέντρα κόβονται παγκοσμίως κάθε χρόνο μόνο για πάνες μιας χρήσης.
Από την άλλη, είναι από τα σκουπίδια που «φουσκώνουν» το συνολικό όγκο απορριμμάτων, καθώς οι πάνες που χρησιμοποιεί ένα και μόνο παιδί στην ανάπτυξή του ξεπερνούν σε βάρος τον ένα τόνο!

Ένα σπίτι «παράγει» 7,7 κιλά τετραπάκ ετησίως
Οι συσκευασίες από τετραπάκ κατακτούν όλο και μεγαλύτερο κομμάτι της αγοράς, καθώς είναι αρκετά εύχρηστες τόσο για τις εταιρίες, όσο για τους καταναλωτές. Υπολογίζεται ότι μια οικογένεια σε ένα χρόνο καταναλώνει 300 λίτρα γάλα και «παράγει» σκουπίδια τετραπάκ βάρους 7,7 κιλών.
Αν και ελαφρύ, μαλακό και ταυτόχρονα ανθεκτικό, το τετραπάκ αποτελεί πραγματικό εφιάλτη για οποιοδήποτε σύστημα ανακύκλωσης. Καθώς αποτελείται κατά 77% από χαρτί, 18% από πλαστικό και 5%από αλουμίνιο, η ανακύκλωσή του απαιτεί το διαχωρισμό των διαφορετικών υλικών, πράγμα που καθιστά ιδιαίτερα δαπανηρό το κόστος της. Σε κάποιες περιπτώσεις οι ίδιες οι εταιρίες που παράγουν τη συσκευασία αναλαμβάνουν και την ανακύκλωση, φτιάχνοντας νέα συσκευασία.

300 εκατ. ευρώ το χρόνο γίνονται… σακούλες
Παράγωγο του πετρελαίου και σύμβολο της κοινωνίας μιας χρήσης, η πλαστική σακούλα έχει κατακλύσει τη ζωή μας. Πάνω από 60.000 τόνοι πλαστικού μιας χρήσης καταναλώνονται κάθε χρόνο στην Ελλάδα. Η παραγωγή τους υπολογίζεται ότι στοιχίζει περίπου 300 εκατ. ευρώ, δηλαδή 5 ευρώ το κιλό. Πολλαπλάσιο είναι το κόστος τους από τη στιγμή που θα πεταχτούν. Αυξάνουν τον όγκο των σκουπιδιών, η διαχείρισή τους είναι δύσκολη, ενώ μια πλαστική σακούλα χρειάζεται από 100 έως 400 χρόνια για να διαλυθεί αφού ταφεί. Επί πλέον, δυσκολεύει την αποσύνθεση και των απορριμμάτων οργανικής προέλευσης που περιέχουν. Ειδικά όταν οι πλαστικές σακούλες πέσουν στη θάλασσα είναι πολύ επικίνδυνες. Δεν είναι μόνο η ρύπανση – προκαλούν το θάνατο χελωνών και ψαριών. Και μη νομίζετε ότι είναι δωρεάν: έρευνα του συνδέσμου των σούπερ μάρκετ αναφέρει ότι η αχρέωτη διανομή της πλαστικής σακούλας επιβαρύνει 0,3% την τελική τιμή.
Ο βασικός στόχος είναι η μεγάλη μείωση της χρήσης τους. Από κει και πέρα η εκ νέου χρησιμοποίηση, η ξεχωριστή συλλογή και η ανακύκλωση (παρότι κοστίζει αρκετά) αποτελούν καλύτερες επιλογές από το πέταγμα στο σωρό.

Για κάθε τόνο χαρτιού γλυτώνεις 32.000 λίτρα νερό
Η έκρηξη των εντύπων κατακλύζει το σπίτι μας με χαρτί κάθε είδους. Μπορεί πολλά απ’ αυτά (ειδικά τα διαφημιστικά) να δίνονται δωρεάν, το πραγματικό κόστος του χαρτιού όμως είναι πολύ μεγάλο. Το ποσό γίνεται κατανοητό όταν δούμε τι κερδίζουμε από την ανακύκλωσή του. Για κάθε τόνο χαρτιού που ανακυκλώνουμε, λοιπόν, σώζουμε 17 δέντρα, 32.000 λίτρα νερού, δύο βαρέλια πετρελαίου και 4.100 κιλοβατώρες ηλεκτρικού ρεύματος ικανού να καλύπτει τις ανάγκες ενός σπιτιού για πέντε μήνες. Σημαντική είναι και η εξοικονόμηση αερίων του θερμοκηπίου (πάνω από 74%), καθώς και η μείωση του όγκου των απορριμμάτων.Ένας τόνος από υψηλής ποιότητας ανακυκλωμένο χαρτί μπορεί να αντικαταστήσει τρεις τόνους ξύλο για χαρτί. Δυστυχώς, όμως, τα περισσότερα περιοδικά που κυκλοφορούν σήμερα στην Ελλάδα δεν χρησιμοποιούν ανακυκλωμένο χαρτί. Ταυτόχρονα, στην προσπάθεια για ιλουστρασιόν εκτυπώσεις περνούν το χαρτί με επικάλυψη καολίνης, η οποία περιέχει άργιλο. Ο άργιλος όμως δυσκολεύει την ανακύκλωση, καθώς δημιουργεί σβώλους και δίνει κακής ποιότητας ανακυκλωμένο χαρτί.

5 λεπτά για να αδειάσει, 200 χρόνια για να λιώσει
Χρησιμοποιούμε ένα ποτηράκι για ένα λεπτό και αυτό κάνει 200 χρόνια να λιώσει! Μάλλον δεν συμφέρει… Αλλά καθώς τα φαστ φουντ, το φαγητό «παραγγελία απέξω» και το φαγητό στο πόδι επεκτείνονται, τα πλαστικά πιατάκια, ποτηράκι, μαχαιροπίρουνα και κάθε είδους σκεύη μιας χρήσης γίνονται πια συνώνυμα της καθημερινότητας. Φτιαγμένα συνήθως από πολυστυρένιο, αποτελούν μεγάλο μέρος του συνολικού όγκου των πλαστικών απορριμμάτων και είναι εξίσου δύσκολο να διαλυθούν.

Το 1/3 των σκουπιδιών μας είναι κομπόστ
Φλούδες από φρούτα, λαχανικά και κάθε είδους υπολείμματα φαγητού πέφτουν «χύμα» στον σκουπιδοτενεκέ μας, φτάνοντας το 35- 50% του συνόλου των σκουπιδιών μας. Τα οργανικά σκουπίδια αποτελούν έτσι ένα μεγάλο μέρος του όγκου των αποβλήτων που κατευθύνονται για ταφή. Όπως ανακατεύονται με τα άλλα απορρίμματα, δυσκολεύουν την ανακύκλωση. Απεναντίας, εάν έπεφταν σε ξεχωριστό κάδο ή (ακόμα καλύτερα) εάν συλλέγονταν σε ειδικούς κάδους κομποστοποίησης σε κάθε σπίτι, θα μπορούσαν να μας δώσουν πολύ καλό κομπόστ, κατάλληλο για επιχωματώσεις και καλλιέργειες.

ΟΙΚΙΑΚΗ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ

Τι είναι η Οικιακή Κομποστοποίηση;
Κομποστοποίηση είναι η φυσική διαδικασία κατά την οποία τα οργανικά απόβλητα (φρούτα, λαχανικά, φύλλα, κλαδέματα κ.α.) μετατρέπονται σε ένα πλούσιο οργανικό μίγμα που λειτουργεί ως βελτιωτικό εδάφους και λίπασμα. Αυτή η διαδικασία μπορεί να γίνει πολύ εύκολα στον κήπο με τη χρήση ενός απλού κάδου κομποστοποίησης αν μιλάμε για μπαλκόνι και στο έδαφος αν υπάρχει χώρος.. Μέσα στον κάδο ή στο χώμα συγκεντρώνουμε τα οργανικά και αφήνουμε τη φύση να κάνει τη δουλειά της όπως συνεχίζει να κάνει τόσα χρόνια.

Υλικά κατάλληλα για κομποστοποίηση:
Οργανικά υπολείμματα κουζίνας από τα νοικοκυριά: φλούδες, φύλλα, κοτσάνια, χαλασμένοι καρποί, υπολείμματα από σαλάτες, τσόφλια αυγών, κόκκαλα και ψάρια κατά προτίμηση τεμαχισμένα και κοπανισμένα. Τα κατακάθια του καφέ και των αφεψημάτων, εκχυλισμάτων κλπ. από αρωματικά και θεραπευτικά βότανα, μαζί με το ζουμί που τυχόν περισσεύει. Χώμα από γλάστρες (όταν ανανεώνεται). Μαραμένα λουλούδια. Στάχτη από ξύλα.
Φυτικά υπολείμματα από λαϊκές αγορές, λαχαναγορές, συνεταιρισμούς, υπολείμματα λαχανικών (φύλλα και στελέχη).
Φυτική ύλη από πάρκα, κήπους, θαμνέματα, κλαδιά δέντρων και θάμνων (οργανωμένες υπηρεσίες κήπων και δενδροστοιχιών ΟΤΑ), υπολείμματα καλλιεργειών (κλαδέματα), κομμένη χλόη (γκαζόν), αγριόχορτα πριν σχηματίσουν σπόρους, φύλλα από δέντρα.
Ροκανίδια και πριονίδια και φλοιός από κατεργασία ξυλείας σε πριστήρια (όχι εμποτισμένης ξυλείας εμπορίου).
Οργανικά υλικά από στάβλους (κοπριά και άχυρο).

Γιατί να κάνουμε κομποστοποίηση;
Κάνοντας κομποστοποίηση μειώνουμε τα σκουπίδια που καταλήγουν στους ΧΥΤΑ. Αυτό έχει πολλαπλά οφέλη:
Τα οργανικά οικιακά απόβλητα αποτελούν περίπου το 35-60% του συνόλου των αποβλήτων που παράγουμε στο σπίτι μας. Από αυτά το 70% περίπου μπορούν να κομποστοποιηθούν. Με τη μέθοδο της κομποστοποίηση μπορούμε να μειώσουμε το σύνολο των οικιακών αποβλήτων μας κατά 35% περίπου.
• Σύμφωνα με τα πιο πάνω μειώνεται ο συνολικός όγκος αποβλήτων που στέλνει ο κάθε Δήμος στο ΧΥΤΑ.
• Μεγαλώνει σημαντικά ο χρόνος ζωής των ΧΥΤΑ, αφού έτσι δέχονται κατά πολύ μικρότερο όγκο αποβλήτων.
Είναι γνωστά τα προβλήματα που δημιουργούνται όταν πρόκειται να κατασκευασθεί ένας ΧΥΤΑ. Ζωντανά παραδείγματα η σημερινή κατάσταση σε
Γραμματικό και Κερατέα. Αν δεν βοηθήσουμε όλοι ενεργά στη μείωση των αποβλήτων, θα χρειάζεται να κατασκευάζονται όλο και περισσότεροι ΧΥΤΑ. Οι ρυθμοί παραγωγής αποβλήτων αυξάνονται συνεχώς και οι ΧΥΤΑ γεμίζουν με πολύ γρήγορους ρυθμούς. Αρκεί να αναφέρουμε ότι οι ποσότητες αποβλήτων το 1995 σε πανελλήνιο επίπεδο ήταν περίπου 3,5 εκ. τόνους, ενώ το 2004 προσεγγίζαν τους 5 εκ. τόνους. Στο Λεκανοπέδιο της Αθήνας σήμερα, παράγονται 4,5 χιλιάδες τόνοι οικιακών απορριμμάτων και θάβονται στο ΧΥΤΑ της Φυλής.
• Προστατεύουμε τον πλανήτη από το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Τα οργανικά απόβλητα στους ΧΥΤΑ θάβονται και αποικοδομούνται κάτω από συνθήκες έλλειψης οξυγόνου. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την παραγωγή μεγάλων ποσοτήτων μεθανίου (CH4), μονοξειδίου του άνθρακα (CO) και σε λιγότερες ποσότητες υδρόθειο (H2S) κ.α.. Και τα αέρια αυτά είναι σε μεγάλο βαθμό υπεύθυνα για το φαινόμενο του θερμοκηπίου και συνεπώς για την αλλαγή του κλίματος στη Γη, με τις γνωστές για όλους καταστρεπτικές συνέπειες.
• Ένα άλλο πρόβλημα στο οποίο δίνει λύση η κομποστοποίηση των οργανικών αποβλήτων είναι η ερημοποίηση των εδαφών. Η εντατικοποίηση της καλλιέργειας της γης, σε συνδυασμό με την καταστροφή των δασών από πυρκαγιές και την εμπορική υπερεκμετάλλευσή τους, έχουν κάνει τα εδάφη πολύ φτωχά σε οργανική ύλη. Η διάβρωσή τους είναι το επόμενο βήμα πριν την τελική ερημοποίηση. Είναι γνωστή η σημερινή κατάσταση με την υπερβολική χρήση λιπασμάτων και ειδικότερα σε νησιά, όπου οι απνητικές επιπτώσεις στα υπόγεια νερά, επιφέρουν Το κομπόστ, δηλαδή το προϊόν της κομποστοποίησης, επιστρέφει στο έδαφος τις απαραίτητες για τη γονιμότητά του οργανικές και ανόργανες ουσίες.

Η βιώσιμη διαχείριση των οργανικών αποβλήτων αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία για ολόκληρη την Ευρώπη. Τα κράτη μέλη της Ε.Ε. έχουν θέσει στόχους για να αποτρέψουν την απόρριψη των οργανικών αποβλήτων στους ΧΥΤΑ. Η Οδηγία 1999/31/ΕΚ του Συμβουλίου της 26ης Απριλίου 1999 περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων εστιάζει ιδιαίτερα στα οργανικά απόβλητα θέτοντας στόχους μείωσης των ποσοτήτων τους που καταλήγουν στους ΧΥΤΑ. Συγκεκριμένα, μέχρι τις 16 Ιουλίου 2010 το βάρος των οργανικών που απορρίπτονται σε ΧΥΤΑ θα πρέπει να μειωθεί κατά 25 % σε σύγκριση με το αντίστοιχο που απορρίφθηκε το 1995, μέχρι 16 Ιουλίου 2013 η μείωση θα πρέπει να φθάσει το 50% και μέχρι τις 16 Ιουλίου 2020 το 65%. Επιπλέον, ο Κανονισμός για τα Ζωικά Υποπροϊόντα απαγορεύει την απόθεση εμπορικών υπολειμμάτων τροφών στους ΧΥΤΑ από το τέλος του 2005.
Προς αυτή την κατεύθυνση οδηγεί και η εθνική στρατηγική για τη μείωση της διάθεσης των βιοαποδομήσιμων αστικών αποβλήτων στους ΧΥΤΑ, η οποία είναι νόμος του κράτους (Κ.Υ.Α. 29407/3508 Αρ. Φύλλου 1572-16/12/2002 “Μέτρα και όροι για την υγειονομική ταφή των αποβλήτων”’).
Όπως φαίνεται είναι αναγκαία η δραστηριοποίηση της τοπικής αυτοδιοίκησης προς αυτή την κατεύθυνση, αλλά είναι και χρέος των πολιτών με δικές τους πρωτοβουλίες να συμβάλλουν προς αυτή την κατεύθυνση.
Αναγνωρίζουμε όλοι πως τα κομμένα κλαριά-φύλλα από τους καθαρισμούς των κήπων και των δημοσίων χώρων μεταφέρονται στους ΧΥΤΑ ενώ όλα αυτά τα υλικά θα μπορούσαν με κατάλληλη προεργασία να παρέμειναν στους κήπους μας με τη μορφή βελτιωτικού εδάφους.

Υπάρχουν προβλήματα στην κομποστοποίηση;
Το πιο σημαντικό πρόβλημα της κομποστοποίησης είναι ότι… δεν την κάνουμε πράξη!
Αυτό το πρόβλημα προσπαθεί να λύσει η Οικολογική Εταιρεία Ανακύκλωσης. Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες η κομποστοποίηση σε οικιακό αλλά και σε δημοτικό / κοινοτικό επίπεδο έχει προχωρήσει εδώ και χρόνια. Είναι, με λίγα λόγια, δοκιμασμένη μέθοδος διαχείρισης των αποβλήτων που θα λέγαμε ότι επιβάλλεται πλέον να γίνει θεσμός και στην Ελλάδα, δεδομένου του υψηλού ποσοστού οργανικών στα απόβλητά μας, εξαιτίας της μεσογειακής διατροφής.
Όπως φαίνεται είναι αναγκαία η δραστηριοποίηση της τοπικής αυτοδιοίκησης προς αυτή την κατεύθυνση, αλλά είναι και χρέος των πολιτών με δικές τους πρωτοβουλίες να συμβάλλουν προς αυτή την κατεύθυνση.

Πώς χρησιμοποιούμε το κομπόστ;
Το ώριμο κομπόστ είναι ένα ευέλικτο υλικό που μπορεί ελεύθερα να εφαρμοστεί σε κάθε έδαφος κάθε εποχή του χρόνου και χωρίς κίνδυνο να καούν τα φυτά ή να μολυνθούν τα νερά. Γενικά για τον κήπο, ρίχνουμε το κομπόστ όταν είναι καλά ώριμο, όταν δηλαδή η διαδικασία της αποσύνθεσης έχει ολοκληρωθεί. Το ανώριμο κομπόστ καθυστερεί την αναπαραγωγή και την αύξηση μερικών φυτών, ενώ μερικά άλλα, π.χ. το σιτάρι και μερικά κολοκύθια, δείχνουν να αυξάνουν γρηγορότερα.
• Λαχανικά και ετήσια: ενσωματώνουμε το κομπόστ επιφανειακά, πριν τη σπορά ή τη μεταφύτευση. Στην αυξητική περίοδο, το απλώνουμε ως εδαφοκάλυψη. Το ενσωματώνουμε μαζί με τις καλλιέργειες εδαφοκάλυψης.
• Δέντρα και θάμνοι: σε φτωχό έδαφος, δεν γεμίζουμε το λάκκο φύτευσης με πλούσιο κομπόστ, γιατί οι ρίζες δεν θα απλώσουν για να βρουν θρεπτικά στοιχεία. Ρίχνουμε κομπόστ στην περιοχή του ριζικού συστήματος και γεμίζουμε με κομπόστ λάκκους.
• Χλοοτάπητες: Απλώνουμε το κομπόστ όταν δημιουργούμε μια νέα θέση ή ανανεώνουμε τον τάπητα την άνοιξη. Ρίχνουμε λεπτό κομπόστ στα αραιά σημεία, για να φτάσει τις ρίζες.
• Φυτώρια: το κομπόστ είναι εξαιρετικό για τα φυτώρια. Δεν χρειάζεται καμιά απολύμανση (π.χ. θέρμανση) και προτιμότερο είναι το αργό (ψυχρό) κομπόστ. Αν το απολυμάνουμε, σκοτώνουμε τα επιθυμητά μικρόβια και έτσι τα παθογόνα που προέρχονται από την ατμόσφαιρα αναπτύσσονται πολύ. Κοσκινίζουμε το κομπόστ για να φύγουν οι σβώλοι και το ανακατεύουμε με άμμο, τύρφη, χώμα κλπ. Οι σβώλοι μπορούν να μπουν σε ένα νέο σωρό.
• Έκχυμα κομπόστ: φυτά που χρειάζονται άμεση ενίσχυση ξαναζωντανεύουν με νερό πλούσιο σε θρεπτικά, που γίνεται με την εμβάπτιση μιας τρύπιας σακούλας με κομπόστ σε έναν κουβά για 2-3 μέρες. Διαλύουμε το υγρό που προκύπτει μέχρι να έρθει στην απόχρωση του τσαγιού. Μπορούμε να ξαναχρησιμοποιήσουμε την ίδια «σακκούλα» μερικές φορές κι ότι απομείνει μπαίνει πάλι στο σωρό του κομπόστ.

Τα οφέλη των προγραμμάτων κομποστοποίησης σε τοπικό επίπεδο
Η κομποστοποίηση σε τοπικό επίπεδο συμβάλει στη βιώσιμη ανάπτυξη και είναι ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους για να επιτευχθούν οι στόχοι της, που είναι η οικονομική ανάπτυξη σε συνδυασμό με την προστασία του περιβάλλοντος και την επίλυση κοινωνικών προβλημάτων. Η οικιακή κομποστοποίηση, δηλαδή η συλλογή και επεξεργασία των οργανικών αποβλήτων όσο το δυνατόν πιο κοντά στο μέρος που παράγονται, ωφελεί την τοπική κοινωνία, συμβάλλοντας παράλληλα στην επίλυση ενός από τα σημαντικότερα περιβαλλοντικά προβλήματα, αυτό της διαχείρισης των αποβλήτων. Συνήθως, προγράμματα κομποστοποίησης δεν ασχολούνται μόνο με την κομποστοποίηση, αλλά και με άλλα κοινωνικά και περιβαλλοντικά ζητήματα τοπικού χαρακτήρα, π.χ.:
• εκπαίδευση των ανέργων της περιοχής
• ασφαλές εργασιακό περιβάλλον για ενήλικες με μαθησιακά προβλήματα
• φυτοκομικές θεραπευτικές δραστηριότητες
• διαχείριση τοπικών χώρων πράσινου
• προσωπική βελτίωση και ανάπτυξη ικανοτήτων
• επαγγελματική εκπαίδευση σε τομείς όπως η φυτοκομία και η κομποστοποίηση.

Κομποστοποίηση μπορεί να γίνει σε:
• Σχολεία
• Φυλακές
• Αστικές φάρμες
• Δημοτικά ή Κοινοτικά πάρκα και κήπους
• Θεραπευτικά ιδρύματα
• Χώρους στέγασης αστέγων
• Χώρους εστίασης και υγιεινής διατροφής
• και σε πολλά άλλα μέρη…

Σκοποί και Στόχοι ενός τέτοιου προγράμματος
Οι κύριοι στόχοι θα πρέπει να είναι:
• Η ευαισθητοποίηση και ενημέρωση των πολιτών για το όλον θέμα διαχείρησης των απορριμμάτων.
• Η εκπαίδευση και κατάρτιση των ενηλίκων, έτσι ώστε να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία της βιώσιμης διαχείρισης των οργανικών αποβλήτων με την κομποστοποίηση.
• Η κατάρτιση ενηλίκων σχετικά με την ανάπτυξη πρωτοβουλιών κομποστοποίησης στο πλαίσιο της κοινωνικής οικονομίας, που θα συμβάλλουν στην επίτευξη των ποσοτικών στόχων εναλλακτικής διαχείρισης οργανικών αποβλήτων σε τοπικό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
• Να εφοδιάσει τους ενήλικους εκπαιδευόμενους με «εργαλεία» που θα τους βοηθήσουν να δημιουργήσουν ενεργές κοινότητες, να ενδυναμώσει τις αστικές αλλά και επαρχιακές περιοχές, και να δημιουργήσει θέσεις εργασίας για κοινωνικά αποκλεισμένα άτομα και μακροχρόνιους ανέργους.
• Να αναπτύξει τη συνεργασία μεταξύ οργανισμών που προωθούν την κοινωνική οικονομία μέσω της κομποστοποίησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
• Η δυνατότητα υλοποίησης Ευρωπαικών προγραμμάτων.